Asbest

Asbest is een vezelachtig mineraal dat ontgonnen wordt in asbestmijnen. Drie soorten asbest zijn in ons land veel gebruikt en verwerkt: witte asbest, blauwe asbest en bruine asbest. Asbest is vooral gekend door de gezondheidsrisico's die verbonden zijn aan het inademen van de vezels. Reeds in de jaren 1920 is asbest in verband gebracht met diverse levensbedreigende ziektes zoals asbestose of mesothilioom (longvlieskanker). 

Tot de uitvaardiging van het asbestverbod in ons land in 1998 waren er zeer veel abesttoepassingen in omloop: golfplaten, bloembakken, plasterisolatie rond leidingen, dak- en gevelleien, schouwpijpen, tegels... Naast het feit dat asbest goedkoop was, had het ook een aantal andere belangrijke eigenschappen: hittebestendig, isolerend en sterk.

Het algemene asbestverbod in 2001 voor de productie en het op de markt brengen van asbestproducten gold evenwel niet voor asbestproducten die al in omloop waren. Ons land kende een aantal grote asbestverwerkende bedrijven: Eternit in Kappele-Op-Den-Bos, JM Balmatt in Mol, SVK in Sint-Niklaas, Alfit in Willebroek, Coverit in Harmignies, Modernit in Hofstade.

Onderzoekster Laura Van den Borre heeft in 2016 een uitgebreide inventaris gemaakt van de asbestbedrijven en -toepassingen.

Het erfgoed van asbestproductie is bedreigd erfgoed. In het Volkskundemuseum Turninum in Deurne verwijst één van de kamers naar de asbestproblematiek van de lokale fabriek 'Manufacture Belge de l'Amiante et du Caoutchouc'.

Bibliografie

Wie weet iets?

Peter Loockx - Expert
Laura Van den Borre - Onderzoeker
OVAM - Organisatie

Wie heeft iets?

Wie kan iets?

Peter Loockx - Expert

Projecten

Asbest en cultureel erfgoed! (2020-2022)

Minister voor Cultuur Jan Jambon heeft het licht op groen gezet voor een grootschalig ETWIE-project rond gevaarlijk erfgoed. Inzet van het project: meewerken aan het asbestveilig maken van de cultureel-erfgoedsector. Een breed partnerverband bestaande uit ETWIE, FARO en OVAM, met maar liefst tien musea, twee studiebureaus en de Universiteit Antwerpen zet de schouders onder dit project. 

Gevaarlijk erfgoed? 

Hoe kunnen we op een verantwoorde manier omgaan met gevaarlijk erfgoed, en meer bepaald asbest, in de cultureel-erfgoedsector? Dat is de vraag waar dit project een antwoord op wil bieden.

Van een wondermiddel tot een genadeloze doder… Asbest is in ons land veelvuldig gebruikt in allerlei toepassingen. Studiebureaus ontdekken geregeld nog nieuwe toepassingen: de teller staat ondertussen op 3500 asbesttoepassingen, voornamelijk gelinkt aan de bouwsector. Sinds 1998 is het verboden om asbesthoudende materialen te produceren, te verhandelen of te hergebruiken. De stof is zeer kankerverwekkend: bij inademing van de fijne vezels kunnen verschillende ongeneeslijke ziektes, na een incubatieperiode van 30 jaar, zich manifesteren. De burger kreeg vroeger de boodschap dat asbesthoudende materialen ongevaarlijk zijn wanneer we hen niet bewerken en de vezels dus niet vrij kunnen komen. Sinds een aantal jaren treedt echter een nieuwe problematiek op: verwering. VITO voerde in opdracht van de Openbare Vlaamse AfvalstoffenMaatschappij OVAM hierover een studie uit. Daaruit blijkt dat door onder meer veroudering het bindmiddel slijt en asbestvezels opnieuw vrijkomen. 

Het verbod wil niet zeggen dat asbesttoepassingen niet meer bestaan. OVAM schat dat er nog meer dan 2 miljoen ton asbest in omloop is. Musea verzamelen natuurlijk niet gericht asbest, maar door de diversiteit aan toepassingen is asbest ook terug te vinden in collecties. Denk maar aan textiel, strijkijzers, filters, stoommachines, isolatie, asbestpapier en -karton, kunstwerken…. En hier draait dit project om: asbestveilig werken moet ook verankerd worden in de sector. Dit project wil minder bekende asbesttoepassingen traceren en onderzoeken hoe we daarmee kunnen/moeten omgaan.

Waarom? 

In een recent onderzoek van dr. Laura Van den Borre (VUB) is duidelijk geworden dat de publieke bewustwording rond de asbestproblematiek in België eerder aan de lage kant is. Het is een thema waar lang een taboe rond bestond en nog bestaat, niet in het minst in de regio’s waar asbestverwerkende bedrijven zorgden voor lokale tewerkstelling. Asbest is dus niet alleen gevaarlijk erfgoed, maar ook controversieel erfgoed. 

De Vlaamse regering keurde in 2018 het Actieplan Asbestafbouw van OVAM goed, gericht op het ‘asbestveilig’ maken van Vlaanderen in 2040. Als cultureel-erfgoedsector mogen we de boot niet missen. We moeten zelf initiatief nemen om op een verantwoorde manier om te gaan met deze problematiek, in lijn met het beleid en met de steun van OVAM.

De cultureel-erfgoedsector bewust maken van de problematiek, en voldoende instrumenten aanreiken om met de problematiek om te gaan: dat vormt de kern van het project dat dit en volgend jaar uitgevoerd zal worden. Hou onze website en communicatiekanalen in de gaten voor meer informatie over dit project!


Reactie toevoegen

In de kijker

Hij is er! De nieuwe onderzoeksbalans industrieel erfgoed! Een prachtig referentiewerk, zoals we zelf durven zeggen...

Nieuwsbrief