Home / Chemische industrie / Buskruit, zwavel en salpeter

Buskruit, zwavel en salpeter

Buskruit is een explosief mengsel dat gebruikt wordt om projectielen af te schieten en als uitstootlading in vuurwerk. Ook werd vroeger in de mijnbouw buskruit gebruikt. Meestal wordt zwartkruit gebruikt, ook al bestaan er nog andere mengsels. Zwart buskruit bestaat uit een poeder van salpeter (=kaliumnitraat), houtskool en zwavel, of eventueel zonder zwavel.

De eerste vorm van buskruit werd in China per ongeluk uitgevonden bij het zoeken naar een levenselixir. Bij toeval werd er een explosief mengsel gecreëerd dat na verloop van tijd geperfectioneerd kon worden. Sinds het jaar 300 bestaat buskruit uit salpeter, zwavelzuur en houtskool, hoewel pas sinds de 8e eeuw explosief. Via de zijderoute vond het buskruit z’n weg naar Europa, waar het ook al snel werd gebruikt tegen de vijand.

In de 15e eeuw zien we de eerste kruitmolens: oliemolens werden getrokken door paarden en het buskruit werd gemalen en gestampt. Om zelfontbranding te voorkomen werd het mengsel bevochtigd met water, waardoor er een kruitpasta ontstond. Hoe langer men stampte, hoe gevaarlijker het werd, daarom ging men aan het eind van de 18e eeuw de bestanddelen afzonderlijk fijnstampen. In het begin van de 16e eeuw gebruikte men ook de pletmolen of kollergang voor het fijnmalen van buskruit. Stamp- en pletmolens werden op afgelegen plaatsen en in speciale ruimtes ondergebracht, met drie dikke stevige muren en de 4e zijde en het dak met een lichte constructie zodat een eventuele explosie zich hierdoor een weg zou kunnen banen.

Niet enkel het kruit werd binnen het bedrijf gemalen: ook salpeter werd vaak binnenshuis geraffineerd in de 17e en 18e eeuw. In warmteketels en kristalleerbakken werd het gesmolten en afgekoeld. Houtskool maakte men ook zelf. Om de exacte hoeveelheden te kunnen bepalen, werd het waaghuis met grote weegschalen gebruikt. Na het fijnmalen van de bestanddelen en het toevoegen van water werd het buskruit geplet tot kruitkoek, die daarna door het korrelhuis verder behandeld werden. De koeken werden gekorreld in korreltrommels. Daarna werden de korrels gedroogd, ofwel in de buitenlucht of in een drooghuis. Na het drogen volgde het polijsten van de korrels in een glanstrommel, dit gebeurde vanaf de 18e eeuw. De korrels vliegen tegen een leren wand en daarna werd het buskruit opgeslagen in vaten in het kruitmagazijn. Tegen het einde van de 18e eeuw en in de 19e eeuw vonden er enkele innovaties plaats: maal- en mengtonnen, het gebruik van een pers, een stoommachine als aandrijving

In België is de Koninklijke Buskruitfabriek Cooppal opgericht in Wetteren in 1778. Het bedrijf was wereldberoemd door de fabricage van buskruit en ether. In 1884 werd voor het eerst het rookzwak kruit geproduceerd op basis van nitrocellulose. In 1969 ging het bedrijf fuseren met Poudreries Réunies de Belgique en er bestonden nu vestigingen in Wetteren, Kaulille, Wezel, Matagne en Clermont-sous-Huy. De naam veranderde in Omnichem. PRB ging failliet in 1990.

Zwavel is een scheikundig element en een geel niet-metaal. Als onderdeel van buskruit is het heel brandbaar. In de chemische industrie wordt zwavel gebruikt als grondstof voor velerlei verbindingen: voor de productie van zwavelzuur en in de rubberindustrie voor het vulkaniseren. Ook als grondstof voor kunstmest is het bekend, en het wordt gebruikt voor het opruimen van gemorst kwik en om wespennesten uit te roken. In de natuur komt zwavel heel vaak voor in verschillende mineralen maar de belangrijkste bron vormt de petrochemische industrie, waar zwavelhoudende componenten uit gas en olie verwijderd worden om een schonere brandstof te krijgen.

Salpeter is de verzamelnaam voor een aantal salpeterzure metaalzouten, waaronder het gewone salpeter of kaliumnitraat. Oorspronkelijk werd het zout van de stenen rondom mestkelders geschraapt. Het werd geproduceerd uit nitraathoudende aarde, die in oude stallen van boerderijen te vinden was als een mengsel van mest en grond. Kunstmatig werd het vervaardigd in salpeterbedden: lagen van mest, urine en aarde. Tegenwoordig wordt salpeter via salpeterzuur verkregen, dat uit ammoniak wordt vervaardigd.

Bibliografie

Reactie toevoegen

In de kijker

Op donderdag 24 januari 2019 organiseren we in samenwerking met diverse partners in het Brandweermuseum in Aalst een ontmoetingsdag rond het brandweererfgoed in Vlaanderen. Meer informatie volgt nog, maar noteer alvast de datum in de agenda!

Nieuwsbrief