Kalk

 

Kalk is een zeer belangrijke grondstof die in verschillende vormen gebruikt wordt voor zeer diverse toepassingen. 

In feite komt alle kalk uit levende wezens. Denk aan schelpen en beenderen; al vergt het flink wat inspanning om grote hoeveelheden schelpen of beenderen bijeen te krijgen. Gemakkelijker is het ontginnen van kalksteen of mergel. Kalksteen is een sedimentair gesteente dat ontstaan is uit ophoping van kalkhoudende restanten van organismen die ooit in zee leefden. Mergel is ongeveer hetzelfde, maar dan vermengd met klei. Door schelpen, beenderen, kalksteen of mergel te verpulveren en verbranden in kalkovens kan ongebluste en gebluste kalk gemaakt worden.

Ongebluste kalk (luchtkalk) heeft de bijzondere eigenschap dat het droogt en hard wordt door opname van CO2 (dus bij blootstelling aan de lucht). Ongebluste kalk reageert bovendien erg hevig wanneer het in contact komt met water. Dan volgt een sterke exotherme reactie waarbij erg veel warmte vrijkomt. Daarom dat contact van ongebluste kalk met de huid brandwonden kan geven en je erg voorzichtig moet zijn om geen stof van ongebluste kalk in te ademen. De ongebluste kalk wordt bijvoorbeeld gebruikt in hoogovens om staal te maken, om glas te maken, verlichting (kalklicht) en in heel wat chemische processen.

Tijdens het branden van de kalk kan ook water toegevoegd worden. Je kan droog blussen en nat blussen. Bij droog blussen wordt net genoeg water toegevoegd voor de chemische reactie. Al het water bindt zich chemisch met de kalk. Er blijft dan enkel een droog poeder over. Bij nat blussen voeg je veel meer water toe dan er kan reageren met de kalk. Dan blijft er een vloeibare kalkmelk over. Dit werd in een put gegoten waar het water in de bodem bezinkt. De deegachtige kalkmassa die overblijft kan je vervolgens gebruiken. Als je de kalkmelk laat bezinken in een bassin en lange tijd onder water bewaart, heb je putkalk, een zeer fijne kalkdeeg dat gebruikt kan worden voor hoogwaardige toepassingen in pleister- en decoratiewerk.

Kalk speelt een grote rol in de land- en tuinbouw als bodemverbeteraar. Het verlaagt de zuurtegraad van bodem en water, verbetert de opname van voedingsstoffen door planten en is noodzakelijk voor de vorming van humus. Er wordt ook kalk toegevoegd aan veevoeder in de vorm van beendermeel. Omdat kalkmelk schimmelwerend is, worden bomen er vaak tot op schouderhoogte mee geschilderd.

In de bouw kent kalk veel toepassingen, bijvoorbeeld als bindmiddel voor metsel- en voegmortels. Kalk werd lange tijd ter plaatse op een werf gebrand in geïmproviseerde ovens. Maar kalk wordt ook gebruikt om muren en plafonds te bepleisteren of om deze met (al dan niet gekleurde) kalkmelk te beschilderen. De toepassing als verf heeft bovendien als voordeel dat het product vocht uit de lucht kan opnemen en schimmelwerend is. Kalk wordt samen met klei, schalie, hoogovenslakken en vliegas ook in grote hoeveelheden gesinterd om het halffabrikaat klinker te maken. Klinker is op zijn beurt een basisingrediënt voor bij het maken van cement.

Het zwaartepunt van de kalkproductie in België was het 'Pays Blanc', de regio Tournai-Antoing in de Maasvallei. Niet alleen zat de kalksteen er aan de oppervlakte, wat onginning vergemakkelijkt; het exporteren van de kalk in bulk verliep bovendien ook vlot via de Maas.

Bibliografie

Wie weet iets?

Wie heeft iets?

Reactie toevoegen

In de kijker

Hij is er! De nieuwe onderzoeksbalans industrieel erfgoed! Een prachtig referentiewerk, zoals we zelf durven zeggen...

Nieuwsbrief