Home / FLASHBACK #2019: Opgelet, gevaarlijk erfgoed!

FLASHBACK #2019: Opgelet, gevaarlijk erfgoed!

asbest1.jpg

Foto: collectie Industriemuseum

Vorige zaterdag 9 mei 2020 zou de 8e ETWIE Ontmoetingsdag plaatsvinden. In het fonkelnieuwe GUM (Gents Universiteitsmuseum) bovendien. En toen kwam het coronavirus op de proppen. De ontmoetingsdag werd voorlopig uitgesteld. Het GUM werd nog niet geopend. We wilden er nochtans met veel trots het kersverse ETWIE jaarboek uitdelen aan de aanwezigen, met daarin een overzicht van de belangrijkste avonturen van ETWIE in 2019, om dan vol vertrouwen vooruit te blikken naar een vruchtbaar 2020. Ook dat plan viel in het water. Maar niet getreurd. De komende weken onthullen we via deze weg stap voor stap de verhalen uit het jaarboek

Opgelet: gevaarlijk erfgoed! 

In 2019 stak ik heel wat tijd en energie in een traject dat al een tijdje liep onder de noemer ‘gevaarlijk erfgoed’. Samen met collega Pieter uit het Industriemuseum, met FARO en met de OVAM werd een brainstorm georganiseerd rond, onderzoek gedaan naar en een grootschalig project ingediend over de asbestproblematiek in de cultureelerfgoedsector. Doelstelling: een  asbestveilige erfgoedsector, geheel in lijn met de plannen van de Vlaamse overheid en de OVAM om ook de rest van Vlaanderen tegen 2040 asbestveilig te maken.

Van wondermiddel tot genadeloze doder… Asbest is in ons land veelvuldig gebruikt in allerlei toepassingen. Studiebureaus botsen geregeld nog op niet eerder ontdekte gebruiken: de teller staat ondertussen op 3500 asbestpraktijken, voornamelijk gelinkt aan de bouwsector. Sinds 1998 is het verboden om asbesthoudende materialen te produceren, te verhandelen of te hergebruiken. De stof is namelijk zeer kankerverwekkend: bij inademing van de fijne vezels kunnen verschillende ongeneeslijke ziektes, soms na een incubatieperiode van 30 jaar, zich manifesteren. De burger kreeg vroeger de boodschap dat asbesthoudende materialen ongevaarlijk zijn wanneer we deze niet bewerken en de vezels dus niet vrij kunnen komen. Sinds een aantal jaren treedt echter een nieuwe problematiek op: verwering. VITO, Vlaamse instelling voor technologisch onderzoek, voerde in opdracht van de OVAM hierover een studie uit. Daaruit blijkt dat onder meer door veroudering het bindmiddel slijt en asbestvezels spontaan vrijkomen.

Een verbod betekent zeker niet dat asbesttoepassingen niet langer bestaan. De OVAM schat dat er ondanks alle inspanningen nog meer dan 2 miljoen ton asbest in omloop is. Musea verzamelen natuurlijk geen asbest, maar door de diversiteit aan toepassingen is asbest ook terug te vinden in museumcollecties. Denk maar aan textiel, strijkijzers, filters, stoommachines, isolatie, asbestpapier en -karton, designmeubelen, kunstwerken… En hier draait ons ingediende – en
intussen goedgekeurde – project om: asbestveilig werken moet ook verankerd worden in de cultureelerfgoedsector. Het project wil minder bekende asbestpraktijken traceren en onderzoeken hoe we daarmee kunnen/moeten omgaan.

Waarom?

In een recent onderzoek van dr. Laura Van den Borre (VUB) is duidelijk geworden dat de publieke bewustwording rond asbestproblematiek in België eerder aan de lage kant is. Het is een thema waar lang een taboe rond bestond en nog bestaat, niet in het minst in de regio's waar asbestverwerkende bedrijven zorgden voor lokale tewerkstelling. Asbest is dus niet alleen gevaarlijk erfgoed, maar ook controversieel erfgoed. De Vlaamse regering keurde in 2018 alvast het Actieplan Asbestafbouw van de OVAM goed, gericht op het asbestveilig maken van Vlaanderen in 2040. Als cultureelerfgoedsector willen we die boot niet missen. We moeten zelf initiatief nemen om op een verantwoorde manier om te gaan met deze problematiek, in lijn met het Vlaamse beleid en met de steun van de OVAM. 

De cultureelerfgoedsector bewust maken van de asbestproblematiek en voldoende instrumenten aanreiken om met die problematiek om te gaan, dát vormt de kern van het project dat de komende jaren uitgevoerd zal worden!

Joeri Januarius

“Zorg dragen voor het erfgoed is de hoofdbekommernis van veel museummedewerkers.
Ze beschermen het tegen fysieke krachten, dieven, vandalisme, brand, waterschade, ongedierte, schimmel, de verkeerde klimatologische omstandigheden en andere calamiteiten. Zelden staan ze stil bij het gevaar dat ze zelf soms lopen. En toch! De wetenschap en de industrie hebben producten voortgebracht waarvan de schadelijke werking voor mens en milieu pas op langere termijn duidelijk werd. Asbest is er zo één van. Dus bezint eer ge begint. Dit traject is voor de erfgoedwereld ook dé gelegenheid om de publieksgerichte opdracht en dienstverlening maximaal te benutten. Met een open communicatie over dit soms beladen verleden/erfgoed streven we samen naar een ‘asbestveilig Vlaanderen’, want voorkomen is beter dan genezen.” - Pieter Neirinckx, Industriemuseum


Foto 1: Asbestvezels

Foto 2: Een weinig gekende asbesttoepassing: de platenfilter van het merk Seitz, bedoeld om onzuiverheden uit moutwijn te filteren. © Hugo Maertens - Collectie Jenevermuseum Hasselt

Foto 3: Advertentie, Collectie Industriemuseum

19/05/2020 - 09:33

Reactie toevoegen

In de kijker

Hij is er! De nieuwe onderzoeksbalans industrieel erfgoed! Een prachtig referentiewerk, zoals we zelf durven zeggen...

Nieuwsbrief